• 2019/01/10

Rada Europy opublikowała zalecenia Litwie w sprawie wdrożenia Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych

Rada Europy opublikowała zalecenia Litwie w sprawie wdrożenia Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych

8 stycznia br zostały rozpowszechnione zalecenia Komitetu Doradczego Rady Europy o wdrożeniu Konwencji Ramowej o ochronie mniejszości narodowych na Litwie. Zalecenia Komitetu obejmują między innymi uwagi na temat negatywnych stereotypów o społeczności romskiej, oryginalnej pisowni imion i nazwisk, ujednoliconego egzaminu z języka litewskiego itd.

Dokonując przeglądu ogólnej sytuacji praw człowieka i mniejszości narodowych na Litwie, Komitet zwrócił uwagę na fakt, że kwestia praw mniejszości narodowych jest od dawna upolityczniona, chociaż mocno kontrastuje ze stosunkowo niewielką liczbą mniejszości narodowych. W 2010 roku, wraz ze zniesieniem Ustawy o mniejszościach narodowych na Litwie, dotychczas nie ma przepisów, określających prawa mniejszości. Chociaż podejmowane są wysiłki w celu znalezienia pragmatycznego rozwiązania, nie są one wystarczające  w rozwiązaniu takich problemów, jak używanie języków mniejszości w życiu publicznym, dwujęzyczne tabliczki i oryginalna pisowni imion i nazwisk w oficjalnych dokumentach. Zdaniem Komitetu, polityka mniejszości narodowych znajduje się na rozdrożu prawie trzydzieści lat od czasu odzyskania przez Litwę niepodległości. Skuteczne wdrożenie wyżej wymienionych praw językowych stanowiłoby decydujący krok w kierunku w pełni zintegrowanego społeczeństwa, ponieważ bez tego istnieje pewne ryzyko, które może spotęgować wiele czynników geopolitycznych, gospodarczych i demograficznych.

Jak zauważono w opublikowanym dokumencie, pomimo pięciu projektów ustawy, na Litwie nadal nie ma ujednoliconej regulacji prawnej, chroniącej prawa mniejszości. Dlatego codzienne decyzje administracyjne dotyczące używania języka w instytucjach publicznych, oryginalnej pisowni imion i nazwisk, kwestia dwujęzycznych tabliczek znajdują się w tak zwanym „szarym” obszarze prawnym. Właśnie brak pewności prawnej prowadzi do sytuacji, w której decyzje władz lokalnych, takie jak dwujęzyczne tabliczki lub oryginalna pisownia imion i nazwisk, mogą stać się tematem gorącej dyskusji politycznej.

Ujednolicony w 2012 r. egzamin z języka litewskiego spowodował wielkie trudności uczniom mniejszości narodowych. Pomimo 20% wzrostu „koszyczka” ucznia w szkołach mniejszości, placówki oświatowe nie mają możliwości odpowiedniego przygotowania uczniów do ujednoliconego państwowego egzaminu z języka litewskiego. Statystycznie, w 2013 r. absolwenci szkół mniejszości narodowych, którzy zdawali pierwszy ujednolicony egzamin z języka litewskiego, przez 12 lat spędzili o 818 godzin mniej niż ich rówieśnicy ze szkół litewskich. W związku z tym wyniki egzaminów uczniów mniejszości były gorsze, co doprowadziło do ich niekorzystnej sytuacji w ubieganiu się o miejsca dofinansowane przez państwo na uczelniach wyższych.

Jeśli chodzi o używanie języków mniejszościowych w życiu publicznym (art. 10 Konwencji), Komitet z zadowoleniem przyjął fakt, że niektóre samorządy i władze korzystają z okazji do przyjmowania wniosków werbalnych oraz pisemnych w językach innych niż litewski. Na przykład Samorząd miasta Wilna przyjmuje wnioski w języku angielskim, polskim i rosyjskim, w Samorządzie solecznickim – w języku polskim i rosyjskim, a w miejscowości Visaginas wnioski mogą być składane w języku rosyjskim lub w innym języku zrozumiałym dla usługobiorcy. Jednakże Komitet wezwał władze do dokonania przeglądu ram prawnych i politycznych w zakresie korzystywania języków w życiu publicznym w celu znalezienia właściwej równowagi między promowaniem języka państwowego a dostępnością praw językowych dla osób należących do mniejszości narodowych.

Według Komitetu nie osiągnięto znacznego postępu w używaniu języków mniejszościowych w odniesieniach topograficznych i prywatnych, mimo że ich popyt jest wysoki. Komitet powtórzył, że art. 11 ust. 3 Konwencji został naruszony przez możliwość używania języków mniejszości w oznaczeniach topograficznych, na obszarach, gdzie mieszkają mniejszości. Dwujęzyczne odniesienia topograficzne potwierdzają, że obecność mniejszości narodowych jest ceniona i dlatego ma ważną symboliczną wartość dla integracji społecznej.

Jeśli chodzi o oryginalną pisownię imion i nazwisk (art. 11 Konwencji), Komitet z żalem odnotował brak postępów w rozwiązywaniu tego problemu. Obecnie nacisk kładziony jest na pisanie nazwisk osób, które nabyły obywatelstwo litewskie na podstawie małżeństwa, a także dzieci z mieszanych małżeństw, dlatego też wszystkie projekty ustaw mniejszości narodowych są opracowywane w odniesieniu do obywateli urodzonych w innym kraju, a nie przedstawicieli mniejszości narodowych na Litwie. Komitet zwrócił jednak uwagę na sprawy wniesione przez Europejską Fundację Praw Człowieka (EFHR), która z powodzeniem wprowadziła w życie prawo wynikające z art. 11 Konwencji, że w oficjalnych dokumentach imiona i nazwiska powinny być zapisane w formie oryginalnej. W swoim zaleceniu Komitet Doradczy wezwał władze do niezwłocznego wprowadzenia w życie prawa osób należących do mniejszości narodowych do zapisów w ich języku ojczystym oraz do podjęcia konkrenych działań w celu zmiany ustawodawstwa w pełnej zgodności z przepisem 1 art. 11 Konwencji.

Europejska Fundacja Praw Człowieka ciągle przypomina, że ​​w 2000 r. Litwa bez wyjątku ratyfikowała Konwencję ramową o ochronie mniejszości narodowych, wyrażając tym samym zgodę na prawa wymienione w Konwencji. Niestety, część przepisów nie została jeszcze wdrożona. Litwa była wielokrotnie krytykowana za brak tej ustawy na arenie międzynarodowej (więcej informacji tutaj).

Na początku 2018 r. EFHR złożyła Radzie Europy raport alternatywny w sprawie wdrażania Konwencji Ramowej o ochronie mniejszości narodowych (FCPNM) na Litwie. Jej celem jest przyczynianie się do dokładnych danych i informacji na temat zobowiązań Konwencji o ochronie mniejszości narodowych, jak również zwiększenia znaczenia Departamentu ds. Mniejszości Narodowych przy Rządzie Republiki Litewskiej w przyjęciu i realizacji polityki mniejszości. W marcu 2018 roku EFHR wzięła udział w spotkaniu z przedstawicielami Komitetu Doradczego Rady Europy, na którym omawiano aspekty związane z mniejszościami narodowymi – pisowni imion i nazwisk, dwujęzycznymi tabliczkami i sytuacji oświatowej mniejszości narodowych. Omawiane kwestie i poruszone podczas posiedzenia problemy przyczyniły się do sformułowania zaleceń Komitetu.

Powiązane artykuły

Czy na Litwie istnieje systemowe przyzwolenie na mowę nienawiści?

Czy na Litwie istnieje systemowe przyzwolenie na mowę nienawiści?

Internet stał się czymś więcej niż codziennym narzędziem informacji, pracy czy rozrywki. Mowa nienawiści również znalazła…
Poznajcie Dariusza Zagrodzkiego, członka naszego zespołu

Poznajcie Dariusza Zagrodzkiego, członka naszego zespołu

Dariusz Zagrodzki ukończył studia prawnicze z wyróżnieniem. Obecnie jest wykładowcą z zakresu prawa międzynarodowego publicznego, prawa…
Oświadczenie EFHR w sprawie pochopnej propozycji zamknięcia szkół rosyjskiej mniejszości narodowej na Litwie

Oświadczenie EFHR w sprawie pochopnej propozycji zamknięcia szkół rosyjskiej mniejszości narodowej na Litwie

EFHR jednoznacznie i zdecydowanie sprzeciwia się propozycji zamknięcia szkół rosyjskiej mniejszości narodowej Napięcia związane z rosyjskimi…