• 2023/07/03

Polacy jako mniejszość narodowa podczas VI Światowego Zjazdu Polonii i Polaków z Zagranicy

Polacy jako mniejszość narodowa podczas VI Światowego Zjazdu Polonii i Polaków z Zagranicy

Fundacja EFHR wzięła udział w VI Światowym Zjeździe Polonii i Polaków z Zagranicy, który odbywał się w dniach 29 czerwca – 2 lipca 2023 roku w Warszawie. Wydarzenie to jest organizowane przez Stowarzyszenie Wspólnota Polska i Radę Polonii Świata. Podczas jego trwania delegaci z całego świata mają szansę na przeprowadzenie podsumowania zmian prawnych związanych z funkcjonowaniem Polaków za granicami kraju oraz sukcesów legislacyjnych związanych z ochroną mniejszości. Przedmiotem dyskusji jest również struktura organizacji polonijnych, formy organizowania społeczności, a także omówienie sposobów promowania i rozwijania polskiej kultury, szczególnie w kontekście obecnej sytuacji, politycznej, gospodarczej i społecznej – wojny na Ukrainie, konfliktom na granicy polsko-białoruskiej i światowym kryzysie ekonomicznym po pandemii koronawirusa.

Wyjątkowo ważne z punktu widzenia fundacji były merytoryczne obrady w Domu Polonii w Pułtusku prowadzone w czterech blokach tematycznych. Jako fundacja uczestniczyliśmy w jednym z nich – bloku „Organizacje Polskie za Granicą”. Składał się on z trzech paneli, z których pierwszy dotyczył sukcesów i wyzwań polskich mniejszości narodowych. Podczas obrad głos zabrali przedstawiciele mniejszości polskiej z Rumunii, Czech, Niemiec i Węgier, którzy opowiadali o sytuacji Polonii w tych krajach.

Warto zauważyć, że w pierwszej kolejności wypowiadali się delegaci państw, w których polska mniejszość korzysta z licznych praw. Poseł do parlamentu rumuńskiego Gerwazy Longher omówił rolę uprawnień organów mniejszości narodowych, które mają prawo do wystawienia przedstawicieli do Sejmu rumuńskiego oraz możliwość pobierania dodatkowych funduszy na rozwój i wsparcie polskiej kultury i języka. Podkreślił także wagę ścisłej współpracy Związku Polaków w Rumunii z lokalnymi władzami, która zapewnia nie tylko wsparcie finansowe, ale także pozwala na stworzenie wspólnoty przyjaznych zarówno dla Rumunów, jak i Polaków. 

Jasne światło na sprawę Polonii rzuca również wypowiedź węgierskiej pełnomocniczki mniejszości polskiej w parlamencie, Ewy Rónay-Słaby. Poinformowała ona, że pomimo małej ilości Polaków, na Węgrzech udało się zorganizować placówki dydaktyczne i instytucje kulturalne kształcące w języku polskim. 

Sytuacja nie wszędzie jest jednak równie optymistyczna. Panelistka z Niemiec, Wiceprezes Związku Polaków w Niemczech, Anna Wawrzyszko zwróciła uwagę na nierespektowanie praw mniejszości polskiej w tym kraju oraz ograniczoną ilość funduszy przeznaczoną dla polskich organizacji w Niemczech. Jako jedną z kluczowych spraw, na rzecz których działa Związek Polaków w Niemczech wymienia między innymi prawo Polaków służących przymusowo w Wehrmachcie oraz przebywających w obozach koncentracyjnych podczas drugiej wojny światowej do odszkodowania. Działania organizacji wpłynęły korzystnie na sytuację Polonii w Niemczech, jednak nie stanowią całkowitego remedium na problemy.

Polacy w Niemczech nie są jednak odosobnieni, a z dyskryminacją systemową boryka się również Polonia litewska. Europejska Fundacja Praw Człowieka od ponad dwunastu lat prowadzi aktywną działalność na rzecz ochrony praw człowieka zwłaszcza w obronie praw polskiej mniejszości narodowej na Litwie. Jej działania przyczyniły się między innymi do przyjęcia przez parlament litewski Ustawy o pisowni imion i nazwisk w dokumentach, która obowiązuje od 1 maja 2022 roku. Powyższa ustawa legalizuje możliwość pozytywnego ubiegania się o przywrócenie oryginalnej pisowni nazwisk i imion mniejszościom narodowym. Warunkiem ubiegania się o taką zmianę jest status członka mniejszości narodowej lub związek małżeński z cudzoziemcem. Niestety, wyżej wymieniona ustawa nie rozwiązuje nadal kwestii związanych z zapisem znaków diakrytycznych. Nasza fundacja w dalszym ciągu apeluje o rozszerzenie tego aktu prawnego, aby przewidywał możliwości pisowni imion i nazwisk ze znakami diakrytycznymi. Fundacja wygrała już kilka spraw dotyczących pisowni imion i nazwisk ze znakami diakrytycznymi, a najgłośniejszą z nich była sprawa litery „ł”, która trafiła do Trybunału Konstytucyjnego i obecnie czeka na rozpatrzenie.

Istotnym problemem polskiej mniejszości narodowej na Litwie jest także kwestia dostępności szkół, w których językiem wykładowym jest język polski. Działania fundacji koncentrują się zatem na przeciwdziałaniu likwidacji polskich szkół zgodnie z postanowieniami Konwencji ramowej o ochronie mniejszości narodowych. EFHR interweniowała w sprawie praw uczniów w Gimnazjum im. Longina Komołowskiego w Połukniu oraz Szkoły Podstawowej im. Andrzeja Stelmachowskiego w Starych Trokach.Temat szkolnictwa został podniesiony podczas zjazdu przez prowadzącą panel Hankę Gałązkę

Uczestnicy drugiego panelu obradowali pod hasłem „Samorządność Polonii – Status i Sytuacja Struktur Polonijnych”, kluczowego dla rozumienia działalności organizacji mniejszości narodowej za granicą. Prezes Kongresu Polonii Kanadyjskiej, Janusz Walczak, w swojej wypowiedzi podkreślał ogromną ilość związków zrzeszonych przez Kongres oraz znaczenie wdrażania młodzieży w działalność obywatelską.

Porównywalnie wygląda sytuacja w Stanach Zjednoczonych Ameryki, gdzie stowarzyszenia polonijne znajdują się w dużych odległościach od siebie co wraz z brakiem odpowiednich funduszy, utrudnia działalność mniejszości narodowej. Wiele problemów związanych między innymi z różnicami w opodatkowaniu emerytów, krótkimi terminami na odpowiedź czy trudnościami w zrzekaniu się obywatelstwa polskiego poruszył Włodzimierz Wnuk, członek Rady Naczelnej Polonii Australijskiej.

Poza obradami w Pułtusku w programie Zjazdu znalazły się również spotkania z parlamentarzystami i władzami państwowymi, w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów oraz w Sejmie. Wydarzenie miało zatem wymiar nie tylko integracyjno-informacyjny, ale wręcz państwowy, a ustalenia i problemy podniesione podczas debat mogą mieć realny wpływ na współpracę polskiego rządu z organizacjami polonijnymi oraz na skuteczność ochrony praw polskiej mniejszości narodowej poza granicami kraju. Jako Europejska Fundacja Praw Człowieka działamy głównie w obrębie praw mniejszości polskiej na Litwie, gdzie sytuacja Polaków jest niestety problematyczna, dlatego Zjazd traktujemy jako jedną z kluczowych inicjatyw pozwalających na zmiany i patrzymy z optymizmem na przyszłe działania.

 

Powiązane artykuły

Ochrona mniejszości narodowych – prace nad zmianami legislacyjnymi

Ochrona mniejszości narodowych – prace nad zmianami legislacyjnymi

Sejm Republiki Litewskiej tuż przed końcem swojej kadencji zajmie się opracowaniem aktów prawnych dotyczących m.in. ochrony…
Stanowisko Europejskiej Fundacji Praw Człowieka w sprawie niepewnej przyszłości szkół dla mniejszości narodowych na Litwie

Stanowisko Europejskiej Fundacji Praw Człowieka w sprawie niepewnej przyszłości szkół dla mniejszości narodowych na Litwie

Ministerstwo Oświaty, Nauki i Sportu po raz kolejny wypowiada się w sprawie szkół mniejszości narodowych. Ministerstwo…
Czy na Litwie istnieje systemowe przyzwolenie na mowę nienawiści?

Czy na Litwie istnieje systemowe przyzwolenie na mowę nienawiści?

Internet stał się czymś więcej niż codziennym narzędziem informacji, pracy czy rozrywki. Mowa nienawiści również znalazła…