EFHR przedstawiła Raport dotyczący nierównego traktowania szkół mniejszości narodowych w procesie reorganizacji sieci oświatowej w rejonie trockim

W dniu 30 czerwca 2026 r. w Domu Kultury Polskiej w Wilnie odbyła się prezentacja Raportu Europejskiej Fundacji Praw Człowieka (EFHR) dotyczącego nierównego traktowania szkół mniejszości narodowych w procesie reorganizacji sieci oświatowej w rejonie trockim. Wydarzenie zostało zorganizowane wspólnie z Forum Wileńskim.

Dokument koncentruje się w szczególności na sytuacji Gimnazjum im. Longina Komołowskiego w Połukniu oraz Szkoły Podstawowej im. Andrzeja Stelmachowskiego w Starych Trokach.  Podczas spotkania przedstawiono kluczowe wnioski raportu, z których wynika, że Samorząd Rejonu Trockiego stosował odmienne, preferencyjne rozwiązania finansowe i organizacyjne wobec szkół z litewskim językiem nauczania, podczas gdy wymienione polskie placówki – mimo funkcjonowania w identycznej sytuacji demograficznej – podlegały wykreślaniu uczniów z rejestrów i procesowi utraty samodzielności prawnej.

W trakcie wydarzenia przedstawicielka Fundacji podkreśliła, iż system oświaty mniejszości narodowych na Litwie musi opierać się na obiektywnych i jednolitych kryteriach, a nie na selektywnym stosowaniu przepisów, z jakim mamy do czynienia w rejonie trockim. Zasadniczym celem działań EFHR jest zagwarantowanie, by dzieci należące do mniejszości narodowych miały realny i niezakłócony dostęp do edukacji w języku ojczystym, niezależnie od miejsca zamieszkania.

Jak podkreślono we wnioskach raportu EFHR, proces reorganizacji sieci szkół w rejonie trockim nie opiera się na obiektywnych i jednolicie stosowanych kryteriach demograficznych oraz ekonomicznych. Samorząd w sposób selektywny korzysta z mechanizmów finansowania i prowadzenia rejestrów wobec szkół z litewskim językiem nauczania, w rezultacie czego dochodzi do sytuacji, w której jedna placówka otrzymuje bezwarunkowe wsparcie finansowe pomimo niewystarczającej liczby uczniów, podczas gdy druga – szkoła z polskim językiem nauczania – przy identycznych wskaźnikach demograficznych podlega wykreślaniu uczniów z rejestrów oraz konsekwencjom reorganizacji. Taki sposób postępowania prowadzi do niedopuszczalnej formy segregacji i dyskryminacji w obszarze edukacji.

Istotnym elementem spotkania była dyskusja nad systemową poprawą sytuacji oświaty mniejszościowej. W odpowiedzi na pytania przedstawicieli Ministerstwa Oświaty zaprezentowaliśmy nasze stanowisko dotyczące konieczności wdrożenia ustawowych mechanizmów ochronnych. Postulowaliśmy m.in. obniżenie wymaganego progu minimalnej liczby uczniów dla mniejszości narodowych na terenach wiejskich – ze szczególnym uwzględnieniem klas III–IV gimnazjalnych, ale również na niższych etapach edukacji. Szczegółowej analizie poddano specyfikę rejonu trockiego, w którym – pomimo iż polska mniejszość stanowi blisko 30% mieszkańców – wprowadzane są mechanizmy godzące w fundamenty polskiego szkolnictwa. Zwrócono uwagę, że zagrożenie to wykracza poza placówki w Połukniu i Starych Trokach, dotykając również innych polskich szkół i przedszkoli w regionie.

Wierzymy, że dzisiejsze spotkanie stanowić będzie doniosły krok w debacie nad długofalowymi perspektywami rozwoju oświaty mniejszości narodowych oraz wzmocni dialog pomiędzy lokalnymi społecznościami a decydentami i instytucjami państwowymi.