• 2022/02/04

Znaczący sukces Europejskiej Fundacji Praw Człowieka (EFHR) w walce o prawo do oryginalnej pisowni nazwisk. Sąd przyznał prawo do zapisu nazwiska ze znakiem diakrytycznym „ń”

Znaczący sukces Europejskiej Fundacji Praw Człowieka (EFHR) w walce o prawo do oryginalnej pisowni nazwisk. Sąd przyznał prawo do zapisu nazwiska ze znakiem diakrytycznym „ń”

W dniu 27 stycznia 2022 r. Sąd w Wilnie wydał decyzję, w której zobowiązał Wileński Urząd Stanu Cywilnego do dokonania zmiany nazwiska obywatelki Republiki Litewskiej z „Mulerskaitė-Vaczynska” na jego oryginalną formę – „Mulerskaitė-Waczyńska”. Zmiana ta spowoduje wydanie nowego odpisu aktu małżeństwa oraz innych dokumentów urzędowych.

W niniejszej sprawie ustalono że w 2018 na Litwie wnioskodawczyni wyszła za mąż za obywatela Polski T. A. Waczyńskiego. Małżonkowie obecnie mieszkają i pracują w Polsce. Wnioskodawczyni w tym przypadku wniosła o to, aby jej nazwisko zostało zapisane w oryginalnej formie z literą „W” i znakiem diakrytycznym „ń”, czyli w takiej formie którą posługuje się jej mąż. Jego pierwotne nazwisko zawiera dwie litery, które nie występują w języku litewskim, a zatem poprawny zapis takiego nazwiska nie jest możliwy zgodnie z obowiązującą regulacją prawną na Litwie. Zgodnie z nową ustawą od 1 maja dozwolona będzie litera „w” w dokumentach obywateli litewskich jednak „ń” wciąż pozostaje problematyczna.

Ważnym aspektem jest fakt, że Państwowa Komisja Języka Litewskiego wydała opinię w tej sprawie, stwierdzając, że chociaż język litewski nie posiada liter „w” i „ń”, a zatem są one zastępowane przez „v” i „n”, to jest dopuszczalny wyjątek, biorąc pod uwagę potrzeby społeczeństwa. Dotyczy to przypadku gdy obywatelki Republiki Litewskiej zawierają związek małżeński z obywatelami obcego państwa i przyjmują ich nazwiska.

Europejska Fundacja Praw Człowieka (EFHR), która w omawianej sprawie ofiarowała wnioskodawczyni należytą pomoc prawną, jest bardzo zadowolona z faktu, że decyzja Litewskiego Sądu Najwyższego z października 2021 roku dotycząca zapisu znaków diakrytycznych jest stosowana w praktyce. W orzeczeniu Litewski Sąd Najwyższy uznał, że analiza przepisu prawnego nie prowadzi jednak do wniosku, że każdy znak diakrytyczny, który nie jest używany w litewskim alfabecie, musi być automatycznie uważany za znak technicznie niemożliwy do zarejestrowania.

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził w swoich wyrokach (zob. wyrok z dnia 2 października 2003 r. w sprawie C-148/02 Garcia Avello; wyrok z dnia 22 grudnia 2010 r. w sprawie C-208/09 Sayn-Wittgenstein, C-208/09; wyrok z dnia 12 maja 2011 r. w sprawie C-391/09 Runevič-Vardyn i Wardyn), że różnica w zapisie tego samego nazwiska w przypadku dwóch osób tej samej pary małżeńskiej może spowodować poważne niedogodności dla podmiotów zarówno w sferze publicznej, jak i prywatnej. Rozbieżności w pisowni nazwiska mogą rodzić wątpliwości co do tożsamości osób, autentyczności przedstawionych dokumentów lub autentyczności zawartych w nich danych. Jeżeli tak się dzieje, oznacza to ograniczenie przyznanego przez art. 21 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”), które gwarantuje prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich. Ograniczenie swobód przyznanych w art. 21 TFUE, będącym wynikiem poważnych niedogodności opisanych powyżej, może być usprawiedliwione jeśli zostało oparte na obiektywnych względach i jest proporcjonalne do realizowanego uzasadnionego celu (zob. wyrok z dnia 14 października 2008 r. w sprawie C-353/06 Grunkin i Paul).

Sąd orzekający w sprawie skonstatował, że pisownia nazwiska wnioskodawczyni Mulerskaitė-Waczyńskiej w sposób odmienny od nazwiska jej małżonka niewątpliwie powoduje pewne niedogodności dla małżonków w zakresie ustalenia tożsamości wszystkich członków rodziny, autentyczności dokumentów osobistych, potwierdzenia korelacji rodzinnych itp. W tej sprawie nieodstąpienie od istniejących ram prawnych i odmowa uwzględnienia wniosku nie byłaby niezgodna z zasadą słuszności, gdyż zapis nazwiska jej i małżonka w odmienny sposób, powodowałby niedogodne konsekwencje dla wnioskodawczyni (odmowa zmiany nazwiska skarżącej może prowadzić do niedogodności w przyszłości w przypadku ewentualnych problemów z narodzinami dzieci, rejestracją ich narodzin, uregulowaniem majątku nabytego w ramach wspólnoty majątkowej i/lub trudności w zakresie stosunków spadkowych).

Ponadto Sąd w Wilnie zauważył, że nie przedstawiono dowodów na to, że zapis imion i nazwisk z literami nielitewskimi byłby szkodliwy dla dobra publicznego.

Dla Fundacji ta decyzja ma duże znaczenie, ponieważ w naszej praktyce jest to pierwsza decyzja kiedy sąd zezwolił na zapis nazwiska z użyciem znaku diakrytycznego w dokumencie urzędowym. Zdajemy sobie sprawę z tego, że to nie rozwiązuje całości problemu dotyczącego zapisu nazwisk w oryginalnym brzmieniu, lecz pragniemy zauważyć, iż jest to krok w dobrym kierunku, a sądy zaczynają stosować w praktyce decyzję Litewskiego Sądu Najwyższego.

Należy zwrócić uwagę, że Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPCz) w 2007 roku w sprawie Johansson przeciwko Finlandii zauważył, że jeżeli imiona zostały już zarejestrowane w rejestrze ewidencji ludności i nie stwierdzono negatywnego wpływu na zachowanie tożsamości kulturowej i językowej, nie ma powodu, aby odmówić rejestracji takiego imienia (lub, jak w tym przypadku, nazwiska). W związku z tym, mamy nadzieję, że inne decyzje w sprawie znaków diakrytycznych również będą przychylne.

Pragniemy przypomnieć, że Fundacja kontynuuje kampanię społeczną „Mam prawo do oryginalnej pisowni imion i nazwisk”  Fundacja zachęca zatem wszystkich do skorzystania z istniejącej możliwości wszczęcia, za naszym pośrednictwem, procedury zmiany imienia i/lub nazwiska (np. zawierających nielitewskie litery, kombinacje liter i podwójne litery). Wszystkich zainteresowanych zachęcamy do rejestracji drogą mailową na adres info@efhr.eu lub telefonicznie pod numerem + (370) 691 50 822.

Powiązane artykuły

Czy na Litwie istnieje systemowe przyzwolenie na mowę nienawiści?

Czy na Litwie istnieje systemowe przyzwolenie na mowę nienawiści?

Internet stał się czymś więcej niż codziennym narzędziem informacji, pracy czy rozrywki. Mowa nienawiści również znalazła…
Poznajcie Dariusza Zagrodzkiego, członka naszego zespołu

Poznajcie Dariusza Zagrodzkiego, członka naszego zespołu

Dariusz Zagrodzki ukończył studia prawnicze z wyróżnieniem. Obecnie jest wykładowcą z zakresu prawa międzynarodowego publicznego, prawa…
Oświadczenie EFHR w sprawie pochopnej propozycji zamknięcia szkół rosyjskiej mniejszości narodowej na Litwie

Oświadczenie EFHR w sprawie pochopnej propozycji zamknięcia szkół rosyjskiej mniejszości narodowej na Litwie

EFHR jednoznacznie i zdecydowanie sprzeciwia się propozycji zamknięcia szkół rosyjskiej mniejszości narodowej Napięcia związane z rosyjskimi…